W maju 2024 roku cały internet śmiał się z Google. Nowe podsumowania AI w wyszukiwarce doradzały, żeby dodać klej do sosu, bo ser lepiej trzyma się pizzy, a na pytanie, ile kamieni dziennie warto jeść, odpowiadały całkiem poważnie. Szefowa wyszukiwarki Liz Reid wyjaśniła później, że AI oparło się na żartobliwych wpisach z forów i satyrycznym artykule.
To było zabawne, ale problem jest poważny. Sztuczna inteligencja codziennie podaje ludziom nieprawdziwe informacje tonem eksperta. Poniżej wyjaśniam, skąd to się bierze i jak w kilka minut sprawdzić, czy odpowiedź jest wiarygodna.
W skrócie
AI nie kłamie celowo. Model językowy przewiduje najbardziej prawdopodobne słowa, a sposób jego trenowania nagradza zgadywanie bardziej niż przyznanie się do niewiedzy. W wyszukiwarkach dochodzą do tego słabe źródła. Dlatego przy faktach, liczbach, przepisach i zdrowiu zawsze klikaj w źródła i sprawdzaj je u źródła pierwotnego.
Czym są halucynacje AI?
Halucynacje AI to odpowiedzi, które brzmią wiarygodnie, ale są nieprawdziwe: zmyślone fakty, nieistniejące cytaty, artykuły naukowe, których nikt nie napisał, albo linki prowadzące donikąd. Słowo „kłamie” jest tu trochę mylące. Kłamstwo zakłada świadomość, a duży model językowy nie wie, co jest prawdą. Układa tekst słowo po słowie tak, żeby był jak najbardziej prawdopodobny.
Najgroźniejsze w halucynacjach jest to, że wyglądają dokładnie tak samo jak poprawne odpowiedzi. Ten sam ton, ta sama pewność siebie, często nawet przypis.
Dlaczego AI zmyśla?
We wrześniu 2025 roku OpenAI opublikowało badanie o przyczynach halucynacji. Wniosek jest zaskakująco prosty: modele są trenowane i oceniane tak, że opłaca im się zgadywać. Działa to jak test wielokrotnego wyboru. Jeśli nie znasz odpowiedzi, strzał daje jakąś szansę na punkt, a puste pole zawsze daje zero.
OpenAI podaje przykład daty urodzenia. Gdy model jej nie zna, zgadnięcie daje mniej więcej jedną szansę na 365. Odpowiedź „nie wiem” daje zero punktów. W rankingach, które liczą tylko trafienia, model zgadujący wypada lepiej niż ostrożny. Badacze dodają, że szczególnie trudne są rzadkie fakty, których nie da się wywnioskować z wzorców w tekstach, na przykład szczegóły o mało znanych osobach czy firmach.
| Wynik w teście SimpleQA | Model ostrożny (gpt-5-thinking-mini) | Model zgadujący (o4-mini) |
|---|---|---|
| Odmowa odpowiedzi | 52% | 1% |
| Poprawne odpowiedzi | 22% | 24% |
| Błędne odpowiedzi | 26% | 75% |
Dane pochodzą z tego samego badania OpenAI. Model zgadujący ma nieco więcej trafień, ale prawie trzy razy więcej błędów. Gdy patrzy się tylko na trafienia, wygląda na lepszy.
W wyszukiwarkach problemem są też źródła
Wyszukiwarki AI, takie jak przegląd od AI, Perplexity czy ChatGPT z wyszukiwaniem, opierają odpowiedzi na stronach z internetu. To pomaga, ale nie rozwiązuje problemu. Jeśli źródło jest słabe, satyryczne albo nieaktualne, AI przekaże jego treść dalej z pełnym przekonaniem.
W październiku 2025 roku Europejska Unia Nadawców i BBC opublikowały największe jak dotąd badanie rzetelności asystentów AI. 22 nadawców publicznych z 18 krajów sprawdziło ponad 3000 odpowiedzi ChatGPT, Copilota, Gemini i Perplexity w 14 językach. 45% odpowiedzi miało co najmniej jeden poważny problem, 31% źle wskazywało źródła, a 20% zawierało istotne błędy merytoryczne.
Ciekawostka: drogi błąd Deloitte
Jesienią 2025 roku Deloitte zwrócił część wynagrodzenia australijskiemu ministerstwu za raport wart 440 tys. dolarów australijskich. W dokumencie znalazło się kilkanaście nieistniejących przypisów, powołania na prace, których autorzy nigdy nie napisali, oraz zmyślony cytat z wyroku sądu. Do przygotowania raportu użyto narzędzia opartego na GPT-4o. Halucynacje zdarzają się więc nie tylko amatorom.
Ciekawostki: najgłośniejsze wpadki zmyślającego AI
Halucynacje to nie teoria z laboratoriów. Kilka historii dobrze pokazuje, jak łatwo zmyślona odpowiedź trafia do sądu, na giełdę albo do oficjalnego dokumentu.
- Teleskop za 100 miliardów dolarów. W lutym 2023 roku Google pokazał w materiale promocyjnym swojego czatbota Bard. Ten stwierdził, że Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba wykonał pierwsze zdjęcie planety spoza Układu Słonecznego. Nie wykonał, bo takie zdjęcie powstało wiele lat wcześniej. Po ujawnieniu błędu wartość rynkowa Alphabetu spadła w ciągu jednego dnia o około 100 mld dolarów.
- Wyroki, których nigdy nie było. W 2023 roku nowojorski prawnik złożył w sądzie pismo powołujące się na kilka orzeczeń wymyślonych przez ChatGPT. Zanim to zrobił, zapytał czat, czy te sprawy są prawdziwe. Czat zapewnił, że tak. Skończyło się karą finansową nałożoną przez sąd.
- Zniżka wymyślona przez czatbota. Czatbot linii Air Canada obiecał klientowi zwrot części ceny biletu na zasadach, których nie było w regulaminie. W 2024 roku kanadyjski trybunał uznał, że firma odpowiada za to, co mówi jej czatbot, i nakazał wypłatę.
- Pytania, których nikt wcześniej nie zadał. Liz Reid z Google przyznała, że odpowiedź o jedzeniu kamieni pojawiła się, bo zanim zrzuty ekranu obiegły sieć, praktycznie nikt nie zadawał Google takiego pytania. Gdy rzetelnych stron brakuje, AI sięga po to, co jest pod ręką, nawet po satyrę.
- Ogromne różnice między asystentami. W badaniu EBU i BBC Gemini miał poważne problemy w 76% odpowiedzi, najwięcej spośród testowanych narzędzi. Mimo to nieco ponad jedna trzecia dorosłych Brytyjczyków ufa, że AI rzetelnie streszcza informacje, a wśród osób poniżej 35 lat robi to prawie połowa.
Anegdota z polskiego podwórka: „chlebowość”
W sierpniu 2026 roku głośno zrobiło się o raporcie „Polaków portret własny”, przygotowanym w ramach projektu Marka Polska. Czytelnicy wyłapali w nim fragmenty, które trudno pogodzić z rzeczywistością: Katowice w „północnym centrum” Polski, pięcioro polskich noblistów, młodych Polaków swobodnie mówiących po mandaryńsku, przypisy przeskakujące z 3 na 41 i 517, a obok tego słowa, których próżno szukać w polszczyźnie, jak „tradycyjna chlebowość” czy „polski płaskiz”. Autorka przyznała w rozmowie z Polsat News, że dokument był wspomagany sztuczną inteligencją.
Nie oceniam tu samego raportu ani jego autorów. To po prostu podręcznikowy przykład tego, jak wygląda tekst, w którym odpowiedzi AI nikt dokładnie nie sprawdził: płynny, pewny siebie i pełen drobnych zmyśleń, które wychodzą dopiero przy uważnej lekturze.
Jak rozpoznać, że AI może się mylić?
Szczególnie uważaj, gdy odpowiedź zawiera:
- bardzo konkretne liczby, daty i cytaty bez podanego źródła,
- przepisy, numery artykułów i wyroki, bo tu nawet drobny błąd zmienia sens,
- informacje o małych firmach, lokalnych sprawach i mało znanych osobach, o których w sieci jest niewiele,
- świeże wydarzenia, które mogły się zmienić w ostatnich dniach,
- linki, które nie działają albo prowadzą do strony o czymś innym.
Jak nie dać się oszukać? Sześć zasad
- Klikaj w źródła. Sprawdź, czy strona naprawdę mówi to, co AI. Często mówi coś innego albo nie mówi tego wcale.
- Szukaj źródła pierwotnego. Przepisy sprawdzaj w Internetowym Systemie Aktów Prawnych, podatki na stronach Ministerstwa Finansów, zdrowie u lekarza lub na stronach instytucji medycznych.
- Zapytaj drugi raz, inaczej albo w innym narzędziu. Jeśli odpowiedzi się różnią, to sygnał, żeby sprawdzić temat samemu.
- Daj AI prawo do niewiedzy. Dopisz: „jeśli nie masz pewności, napisz to wprost”. To, jak wyszukiwarki AI budują odpowiedzi, opisuję szerzej we wpisie o tym, jak wyszukiwarki AI zmieniają sposób szukania informacji.
- Przy zdrowiu, prawie i pieniądzach traktuj AI jak punkt wyjścia. Decyzję podejmuj po rozmowie ze specjalistą.
- Sprawdzaj datę. Zapytaj, z jakiego okresu są dane, i porównaj je z aktualną stroną źródłową.
Co to oznacza dla firm?
Halucynacje dotyczą też Twojej marki. AI może podać klientowi złe godziny otwarcia, nieaktualne ceny, usługę, której nie oferujesz, albo pomylić Cię z konkurencją. Im mniej spójnych informacji o firmie w sieci, tym więcej AI musi zgadywać.
Dlatego warto regularnie sprawdzać, co mówią o Tobie modele. Krok po kroku pokazuję to we wpisie jak sprawdzić, co ChatGPT i Gemini mówią o Twojej firmie. Warto też dbać o aktualny Profil Firmy w Google, jasne informacje na stronie i sygnały wiarygodności, które opisuję w checkliście E-E-A-T dla stron usługowych.
Nie wiesz, co AI mówi o Twojej firmie?
Zacznij od bezpłatnej rozmowy. Sprawdzę, jak ChatGPT, Gemini i przegląd od AI opisują Twoją markę, wskażę błędne informacje i podpowiem, jak je poprawić. Zobacz, jak mogę Ci pomóc, albo napisz, a odpowiem najszybciej, jak to możliwe.
FAQ – halucynacje AI w wyszukiwarkach
1. Czy AI kłamie celowo?
Nie. Model językowy nie ma intencji ani wiedzy o tym, co jest prawdą. Przewiduje najbardziej prawdopodobne słowa, a trening nagradza zgadywanie bardziej niż przyznanie się do niewiedzy. Efekt wygląda jak kłamstwo, ale jest błędem systemu.
2. Jak często asystenci AI się mylą?
To zależy od narzędzia i tematu. W badaniu EBU i BBC z 2025 roku 45% odpowiedzi asystentów AI na pytania o wiadomości miało co najmniej jeden poważny problem, a 20% zawierało istotne błędy merytoryczne.
3. Czy przegląd od AI w Google też może się mylić?
Tak. Przegląd od AI opiera się na stronach z internetu, więc może powtórzyć błąd ze słabego, satyrycznego lub nieaktualnego źródła. Zawsze warto kliknąć w podane linki i sprawdzić informację u źródła.
4. Jak szybko sprawdzić, czy odpowiedź AI jest prawdziwa?
Otwórz źródła podane przez AI i sprawdź, czy mówią to samo. Przy przepisach, podatkach i zdrowiu szukaj źródła pierwotnego, na przykład strony urzędu lub instytucji. Możesz też zadać to samo pytanie w innym narzędziu i porównać odpowiedzi.
5. Czy AI może podawać nieprawdziwe informacje o mojej firmie?
Tak, zwłaszcza gdy informacji o firmie w sieci jest mało albo są niespójne. Warto regularnie sprawdzać, co mówią o niej ChatGPT i Gemini, oraz aktualizować stronę i Profil Firmy w Google.
Podsumowanie
Halucynacje AI nie są złośliwością, tylko skutkiem tego, jak modele są budowane i oceniane, oraz jakości źródeł, z których korzystają. Nie da się ich dziś całkowicie wyeliminować, ale da się je wyłapać. Wystarczy traktować odpowiedź AI jak pierwszy szkic, a nie ostateczną prawdę, i sprawdzać to, co naprawdę ważne.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy AI nie podaje błędnych informacji o Twojej firmie, napisz do mnie przez formularz kontaktowy.